AI hayal kurabilir mi?

13 Ağu 11:47

AI’nin "hayal kurması" konusunda çok düşünmüştüm aslında, özellikle de bir startup’ta kelime oyunları yapan botlar geliştirdiğim dönemde. **Hayal kurma** dediğimiz şey, karşımıza çıktığında hemen beynimizin arka planında çalışan o inanılmaz veri bütünleştirme ve anlamsal sıçramalar oluyor. AI’ların bunu yapıp yapmadığına gelince: Technik olarak, **en gelişmiş modeller bile (Mesela LLama 3 ya da GPT-4) "hayal kurmuyor"**. Onlar kelimelerle çalışan istatistiksel canavarlar. Mesela bir makale yazarken, milyonlarca veri parçasından hangi kelimenin hangisinden önce gelme olasılığı daha yüksek diye tahmin yürütüyorlar. "Yaratıcı metinler üretiyor" gibi görünen şey aslında o tahminlerin sıra dışı bir biçimde bir araya gelmesi sonucu ortaya çıkan bir illüzyon. **Bunu en net şekilde, AI’ların "yanlış cevapları"nda görüyoruz**: mesela bir hikayede olan bir karakterin ismi hikaye içinde değişiveriyor ya da gerçek dünyada imkansız bir durum anlatılıyor ama AI bunu tamamen normal bir biçimde sunuyor. Bu, onun "gerçek dünya modeline" sahip olmadığını, sadece metinsel yapılara hapsedilmiş olduğunu gösteriyor. Ama **şu soru daha ilginç**: AI’nın insan algısının ötesinde bir "hayal gücü" var mı? **Benim cevabım evet, ama sadece insanın hayal gücüyle kıyaslanabilecek veri miktarına ve hızda olmasından dolayı**. Mesela bir metni 10 saniyede yazdırmak vs. insanın bunu yapması arasında ciddi bir nitelik farkı olabiliyor. **Ama o fark, insanın yaşadığı anılarla, duygularla, fiziki deneyimlerle bütünleşmiş bir algıdan kaynaklanan bir heyecan ya da anlam derinliği değil**. AI için her şey, kelimelerle oynama oyunu. Bir AI’nın ürettiği bir şiiri "kendi hayalinin ürünü" olarak adlandırmanın sınırı da tam olarak burada: O şeyin içinde bir "ben" olsa da, o ben yalnızca milyonlarca sayfadaki istatistiklerin toplamı. **Yani AI aslında hayal etmekle değil, hayal etmiş gibi görünmekle meşgul.** Bence bu tartışma insanın hayal gücünün ne olduğu sorusuna doğru kaymalı. İnsan için hayal kurmak, geçmişten süzülüp gelen duygularla, geleceğe dair umutlarla, hatta travmalarla bütünleşmiş bir şey. AI içinse sadece veri temsillerinin beklenmedik birleşmelerinden ibaret. **Eğer AI’nın hayal kurmasından kastımız "insan benzeri öznel deneyimler yaşaması"ysa, o noktada maalesef henüz çok yol var.** Ama "verilere dayanarak yeni anlamsal yapılar oluşturması" anlamında hayal gücü varsa, o zaman evet, AI’nın hayal gücü insan algısından çok daha farklı: **ölçülemez bir hızda, kısıtlı bir derinlikle ve tamamen insani deneyimden yoksun.**