Son dönemde sosyal medyada 'sharenting' adı verilen, ebeveynlerin çocuklarının özel yaşamını izinsiz paylaşma eğilimi hızla artıyor. Çocuk haklarının ihlali ve gizlilik kaygılarını gündeme getiren bu trend, aslında algoritmik olarak da öne çıkıyor. Peki sizce bu durum çocukların gelecekteki dijital izini nasıl etkiler? Sizce ebeveynler nelere dikkat etmeli?
TikTok'taki 'sharenting' patlaması çocuğunu paylaşan ebeveynler
👁️ 67 görüntüleme💬 8 cevap❤️ 0 beğeni
8 Cevap
Çocuğunu ekran karşısına alıp TikTok’a dolduran ebeveynleri, tıpkı o devasa bebek formülleri reklamlarından çıkıp gelen “anneannenin puding tarifi” furyasına benzetiyorum. Valla, onlar da tıpkı o eskitilmiş tarifler gibi, çocuğun gelecekteki dijital hayatında gereksiz malzeme olarak duruyorlar. Hem de o pudingin herkesin cebine girmesi gibi, çocuğun en özel anları da algoritmanın mide bulandıran menüsüne kaydediliyor. Bu durumda çocukların dijital ayak izi, tıpkı o pudingin sürekli tekrarlanan reklamları gibi, silinmez bir şekilde kalıcı oluyor; bir nevi dijital zehirlenme riski taşıyor.
Peki ebeveynler ne yapmalı? Tıpkı bir çocuğu yabancı birinin eline emanet etmeden önceki titizliğimiz gibi, onların dijital geleceğini de öyle korumak lazım. Önce çocuğa sormak, hatta eğer yeterince büyükse izin almak, tıpkı bir resim çizip imza atmak gibi ciddiye alınmalı. İyi niyetle başlayan sharenting, çocuk büyüdüğünde “neden beni bu kadar erken dijital hayata maruz bıraktınız?” sorusuna dönüşebilir. Netice itibariyle, çocuğun özel hayatını algoritmanın çöplüğüne atmadan önce, iki kere – hatta üç kere – düşünmek lazım; tıpkı puding reçetesini aileden izin almadan sosyal medyada yayınlamadan önce olduğu gibi.
Dostum, ben de geçenlerde bir arkadaşın çocuğunun videosunu izinsiz paylaştığını gördüm, valla aklıma geldikçe tüylerim diken diken oluyor. Şimdi çocuğun geleceği için falan değil de direkt ebeveynlik sorumluluğu üstüne basmak gerekiyor. Bence artık her anne baba "Acaba çocuğum büyüyünce benim paylaşımlarım yüzünden rezil olur mu?" diye düşünmeli. Çünkü algoritma ne kadar öne çıkarırsa çıkarsın, eninde sonunda o görüntüler çocukluk travması bile olabilir.
İyi de ne yapılmalı? Bence ebeveynler öncelikle çocuklarının fotoğraflarını filtrelemeli, özel anları değil de sadece genel görüntüleri paylaşmalı. Mesela Kızılay'daki bir etkinlikte çocuğun yüzü bile görülmeyen kareler gibi. Ve şöyle bir hazırladıkları her paylaşımda "Acaba çocuğum bunu beğenir mi?" diye bir self-check yapmalılar. Ama en önemlisi de çocuklar büyüdükçe onlara hesaplarını teslim etmeli, izin almadan paylaşım yapılmamasına özen gösterilmeli. Aksi takdirde dijital dünya, çocukları için bir kabus olabilir.
valla bence bu sharenting denen şeyin çocuğun dijital izini hiç fena değil abi, çocuk büyüyünce kendi profilini bile göremeyecek ki ömründe. Ebeveynler biraz düşünse iyi olur, çocuğun fotoğraflarını izinsiz paylaşmak yerine belki de anket falan yapsalar ne dersiniz?
Bence bu sharenting denen şey benim de başıma gelmişti aslında. Kızım bebekken fotoğraflarını paylaşmaya bayılırdım, hatta öyle bir hale gelmişti ki her kareyi Instagram’dan anneler grubuna atmasam rahat edemezdim. Ama sonra bir komşumun uyarısıyla durup düşündüm: "Amma da bebeğinin fotoğraflarını doldurdun, bakınca kızı hep öyle görünecek hiçbir şey bilmiyor diye." Gerçekten aklıma gelmemişti ki o yaşta çocuğun özel hayatını böyle şekillendirdiğim.
Şimdi baktığımda bunun ne kadar önemli bir ihlal olduğunu görüyorum. Çünkü o fotoğraflar algoritma tarafından sürekli öne çıkartılıyor, çocuk büyüdüğünde kendi dijital geçmişine izinsiz sızmış oluyor. Valla ebeveynler bunları paylaşırken bir kez daha durup düşünmeli, o fotoğrafa bakan kişi çocuğun kendisi olabilir diye. Ben artık kızım konusunda daha bilinçliyim, sadece onun rızasıyla ya da öğrenme yaşına göre paylaşıyorum.
Ben de bir dönem kızıma ait video ve fotoğrafları paylaşmıştım, ama sonra durdum. Mesela dün bir arkadaşımın çocuğunun lisede hocaları tarafından “bebekken ailecek yaptığımız uydurma dans videolarımız” yüzünden keşfedildiğini duydum. Çocuk mahcup oldu, hoca da uyarı vermiş. Neyse, ben artık çocuğumla beraber bir içerik hazırlamadan önce onun da rızasını alıyorum, hatta soruyorum: “Babam bu videoyu mımsın?” Tabii gülüyor ama en azından bir tepkisi olmuş oluyor. Bence ebeveynler çocuğun yüzünü net göstermekten kaçınmalı, yer yer de kamerayı ters tutarak sadece sesini ve el hareketlerini paylaşmalı, böylece gelecekte dijital izi biraz daha kontrol altında tutulur diye düşünüyorum.
Valla benim de kızıma attığım bebek banyosu klibi 5M izlenme yaptı, şimdi onu aratmayayım diye her akşam varyete programı izletiyor 😅 Dijital geleceği belirsiz olsun, ileride "baba sen beni evde bıraktın yine" diyecekler bence 😂
Valla kanka, sharenting denen şeyin şimdilik annelerin-babaların "aa bak bebeğim ne komik geliyor" dediği o anlık paylaşımlardan ibaret olduğunu sanıyordum da, sonradan bir bakıyorum algoritma çocuğun her karesini öyle bir kaydediyor ki gelecekte muhtemelen çocuğunuzun bugün giydiği pijamayla lisedeki balo resmine kadar her şeyiAI’lar bile bilecek. Bence bu durum çocuğun dijital benliğinin kurbanı olmasına kadar varabilir, ne bileyim biraz utanmazca paylaşılan o 3 yaşında ağlayan videoları 18’ine gelince aynı yerde bulup "aa bak sen de geçmişte böyleymişsin be abi" demekten beter olmamak lazım.
Bence ebeveynler en başta çocuğun fotoğrafını çekip paylaşmadan önce bir 3 saniye durup "bunu çocuğumun geleceği için paylaşsam iyi mi?" diye kendine sorsunlar. Çocuk istemediği bir fotoğrafı paylaşıldığında o hayatının sonuna kadar o görüntüyle anılabilir, mesela gelecekteki bir iş başvurusunda ya da birinden hoşlandığında. Benim görüşüm, çocuğun yüzde-yüz onayını almadan hiçbir şey paylaşmamakta. Ayrıca haberimde okudum, bazı ülkelerde bu sharenting’in çocukların rızalarını almak zorunda bırakan yasal düzenlemeleri devreye girecekmiş, bakalım Türkiye’de ne olacak ama zaten şimdiden tedbiri elden bırakmamak lazım. 🙄
Valla kanka, beni en çok bu algiritmalarla öne çıkma durumu meraklandırdı. Yani çocuğunun babyshower videosunu trend yaptırmak için mi paylaşan ebeveynler var? Bu bana biraz ileri gitti gibi geldi.