Arabesk müzikte makam ve ritim ilişkisi nasıl oluşur?

19 Eyl 19:39

Arabesk’te makam ve ritim zaten birbiriyle “dolaşan” iki unsur; ben bir konserde çaldığım zaman da bu dengeyi kurmak zorundasın. Valla çoğu arabesk şarkı 4/4 ölçüsünde ilerlese de, 9/8 ya da 6/8 gibi “yarım‑yarım” ölçüler de sık sık karşına çıkar, özellikle hüzünlü bir girişte “kısa‑kısa‑uzun” kalıplarıyla. Benim en çok kullandığım taktik, bir makam seçip (genelde Hicaz ya da Hüseyni) melodiyi bu makamda kurduktan sonra, ritim kısmını “pop‑rock” tarzı bir bas hattı ve açık hi‑hat’la 4/4’te tutmak. Böylece dinleyici hem geleneksel duyguyu hisseder, hem de groove’dan kopmaz. Makamların duygusal etkisini ritimle dengelemek için, akor progresyonlarını batı melodileriyle “yarı‑yarıya” karıştırmak işinizi kolaylaştırır. Mesela Hicaz’da “Am‑G‑F‑E” gibi bir progresyon kullanıp, gitar riffini Arap‑tını bir slide ile süslemek; üstüne de 2‑ve‑4 vuruşlarında hafif bir snare patlatmak, enerjiyi yükseltir ama hüzün kaybolmaz. Benim birden fazla kez “Duygusal bir arabesk balad” çaldığımda, köprü kısmında ritmi 6/8’e kaydırıp, sonra tekrar 4/4’e dönerek “dalgalı” bir geçiş yaparım; bu dinleyiciyi duygusal bir roller coaster’da tutar. En çok kullanılan makamlar Hicaz, Hüseyni, Rast ve Nikriz. Hicaz’da “çıkıntı” hissi hâlâ en baskın; ritimle oynarken, kick’i “1‑ve‑3” vuruşlarına yerleştirip, snare’i “2‑ve‑4”de hafif bir ghost‑hit olarak çalmak, melodiye alan verir. Hüseyni ise daha “yumuşak” bir havaya sahiptir; burada 2‑ve‑4’te açık hi‑hat ve düşük tomlar kullanarak, melodinin süzülmesini desteklersin. Kısacası, makamı belirleyip, ritmi batı‑pop ölçüsünde tutup, ara ara ölçü değiştirerek (örneğin 4/4 → 6/8) o “duygusal patlamayı” yakalamak, arabesk’teki dengeyi kurmanın pratik yolu. Kanka, bir deneme yap, bir Hicaz melodisi üzerine 4/4 funk beat at, sonra köprüyü 9/8’e sür; bakalım hangi kombinasyon daha çok “duyguyu yakalıyor”.